Μετά από σχεδόν 20 χρόνια προϋπηρεσίας στον χώρο της Ψυχικής Υγείας, αισθάνομαι την ανάγκη να τοποθετηθώ για ένα θέμα που μας αφορά όλους —επαγγελματίες και πολίτες. Το πρόβλημα της “εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία” που αντιμετωπίζουμε σήμερα πηγάζει —ως είθισται— από τη διαχρονική ολιγωρία της Πολιτείας. Παρά το γεγονός ότι στον νόμο του 1979 υπήρχε ρητή πρόβλεψη για τη μετεκπαίδευση των Ψυχολόγων, 47 χρόνια μετά το κράτος παραμένει θεατής των εξελίξεων.
Πού εκπαιδευτήκαμε τελικά;
Αν βασιζόμασταν αποκλειστικά στις κρατικές δομές, η Συστημική Ψυχοθεραπεία στην Ελλάδα θα ήταν απλώς μια θεωρητική έννοια. Με μόλις 12-14 θέσεις ετησίως σε δημόσιους φορείς (όπως η Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας του ΨΝΑ ή το Αιγινήτειο), η εκπαίδευσή των Ελλήνων ψυχολόγων στηρίχθηκε στην υπέρβαση και το όραμα ιδιωτικών κέντρων που ιδρύθηκαν κατα κύριο λόγο από αξιόλογους επιστήμονες που σπουδάσει και εργαστεί στο εξωτερικό.
Ιστορικοί φορείς όπως το ΑΚΜΑ (που λειτουργεί από το 1963, 20 και πλέον χρόνια πριν το πρώτο πανεπιστημιακό τμήμα Ψυχολογίας!), το Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων, είναι αυτοί έφεραν τον σπόρο της συστημικής ψυχοθεραπείας στην χώρα μας, που μετέφρασαν την “ψυχρή” και “ξένη” επιστημονική γνώση στην οικεία γλώσσα μας, μπολιάζοντας ένα ήδη γονιμο έδαφος, ενώ παράλληλα «δημοκρατικοποίησαν» την συστημική ψυχοθεραπεία μέσα από την παροχή προσιτής εκπαίδευσης σε ψυχολόγους που δεν θα μπορούσαν να αντέξουν το κόστος μιας μακρόχρονης και πανάκριβης εκπαίδευσης στο εξωτερικό.
Οι πρωτοπόροι της συστημικής σκέψης γαλούχησαν για δεκαετίες νέους εξαιρετικούς συναδέλφους οι οποίοι συνέχισαν την παράδοση δημιουργώντας, πάνω στα πιο μοντέρνα διεθνή πρότυπα, σύγχρονα κέντρα όπως -επί παραδείγματι και όχι εξαντλητικά αναφέρω- τις «Συνηχήσεις» (που έχω την τιμή να συνεργάζομαι) ή το «Λόγω Ψυχής».
Χάρη σε αυτούς τους πρωτοπόρους και στους άξιους συνεχιστές της παράδοσής τους, η εκπαίδευση των θεραπευτών και εξ επαγωγής η ίδια η θεραπεία έπαψε να είναι ένα κλειστό club για προνομιούχους και έγινε μια προσιτή και ποιοτική υπηρεσία για τους πολλούς.
Η Παραδοξότητα των Διώξεων
Σήμερα, παρακολουθούμε εμβρόντητοι ένα οξύμωρο σχήμα: Η Πολιτεία ασκεί διώξεις σε υπεύθυνους εκπαιδευτικών κέντρων, την ίδια στιγμή που το ίδιο το Δημόσιο:
- Στελεχώνει τις δομές του (νοσοκομεία, σχολεία, Κέντρα Ψυχικής Υγείας) με Ψυχολόγους που εξειδικεύτηκαν και εξειδικεύονται σε αυτά τα κέντρα.
- Χρηματοδοτεί κατά περίπτωση, την εκπαίδευση των υπαλλήλων του σε αυτά τα «παράνομα» για κάποιους κέντρα!. Προσωπικά εκπαιδεύτηκα ως δημόσιος υπάλληλος σε ιδιωτικό κέντρο, στην χρήση του ψυχομετρικού εργαλείου Wisc και πιστοποιήθηκα ωστε να χορηγώ το τεστ σε παιδια 6-16 ετών. Το συνολικό κόστος του εργαλείου και της εκπαιδευσης (πάνω από 2000 ευρω) καλυφθηκε απο την υπηρεσία. Η ιδιωτική πιστοποίηση θεωρήθηκε επαρκής απο την υπηρεσία μου για να καλύψει κάθε ενδεχόμενο χρήσης της γνωμάτευσης ακόμη και σε δικαστικά πλαίσια!
Ως επαγγελματίας, αναρωτιέμαι: Αν αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν κάνει τότε τη δική τους επιστημονική υπέρβαση, πού θα είχαμε εκπαιδευτεί; Πώς θα μπορούσαμε σήμερα να διαχειριστούμε σύνθετα τραύματα ή να διενεργήσουμε αξιολογήσεις με εργαλεία όπως το WISC;
Αν το όραμα των πρωτοπόρων διακοπεί βίαια, αν απαγορευτεί από τους σύγχρονους να διδάσκουν το αντικείμενο που διακονούν δεκαετίες από που θα προκύψουν οι ψυχολόγοι- θεραπευτές του αύριο;
Και αυτό -δυστυχώς- είναι άλλο ένα από τα μοναδικά προνόμια της παράδοξης θέσης που η ψυχολογία κατέχει στο Ελληνικό επιστημονικό γίγνεσθαι. Να ορίζεται το παρόν και το μέλλον της από ανθρώπους ξένους με την Ψυχολογία. (Εντελώς επιγραμματικά σημειώνω εδώ ότι το ανώτατο γνωμοδοτικό όργανο για την υγεία στην Ελλάδα και υπεύθυνο για την ρύθμιση του επαγγέλματος του Ψυχολόγου – ΚΕΣΥ, δεν έχει στην σύνθεσή του ούτε έναν ψυχολόγο)! https://www.moh.gov.gr/…/kentriko-symboylio-ygeias…/ ενώ στο ΕΣΥ οι ψυχολόγοι δεν είναι αύτονομος κλάδος αλλά υπάγονται στην Ιατρική υπηρεσία!)
Ξεχωρίζοντας τους Επιστήμονες από τους Καιροσκόπους
Είναι επιτακτική ανάγκη, ειδικά μέσα σε αυτό το κλίμα δικαστικών διώξεων, να ξεχωρίσουμε τους σοβαρούς φορείς που ακολουθούν αυστηρά διεθνή κριτήρια (όπως της EFTA και της EAP) από τους καιροσκόπους που εκμεταλλεύονται το θεσμικό κενό. Η οριζόντια επίθεση κατά δικαίων και αδίκων δεν προστατεύει τον πολίτη. Αντίθετα, υπονομεύει την ίδια την επιστημονική εξέλιξη της χώρας.
Αντί επιλόγου:
Με την πείρα και την επιστημονική ευθύνη που μου αναλογεί, είμαι σε θέση νομίζω να διαβεβαιώσω το κοινό πως υπάρχουν κέντρα που τροφοδοτούν την κοινωνία με ειδικούς ψυχικής υγείας στους οποίους μπορείτε να βασιστείτε.
Είναι κέντρα που διακρίνονται για την αρτιότητα των εκπαιδευτικών τους προγραμμάτων, την βιωματικά προσανατολισμένη εκπαίδευση, την ομαδικά δουλειά και κυρίως τις αξίες και ορθές πρακτικές που μεταλαμπαδεύουν στους εκπαιδευόμενους.
Είναι μια μεγάλη κοινότητα συστημικής φιλοσοφίας και πρακτικής που προφέρει το πολύτιμο έργο της στην κοινωνία εκπαιδεύοντας θεραπευτές με επιστημονική επάρκεια και θεραπευτικό ήθος.
Είναι καιρός η πολιτεία να ενσκήψει επιτέλους στο πρόβλημα και με διαλογική διάθεση να συνομιλήσει με τους ειδικούς ώστε να βρεθούν οι καλύτερες λύσεις για την προστασία του κοινού και των ειδικών από τους λογής λογής καιροσκόπους, “αλεξιπτωτιστές” και παρείσακτους του χώρου της ψυχικής υγείας.
*Ο Κων/νος Μπλέτσος είναι Νοσηλευτής (RN), Ψυχολόγος (MSc) , Συστημικός θεραπευτής, κλινικός επόπτης και επιστημονικός συνεργάτης των “Συνηχήσεων”. Υπηρέτησε από διάφορες θέσεις την δημόσια ψυχική υγεία στο Σισμανόγλειο – Αμ.Φλέμινγκ ΓΝΑ απο το 2008 μέχρι το 2024.