← Ιστολόγιο
Τραύμα31 Οκτωβρίου 20265 λεπτά ανάγνωση

Τέσσερις δρόμοι μετά το τραύμα: γιατί άλλοι ανακάμπτουν και άλλοι όχι

Τέσσερις δρόμοι μετά το τραύμα: γιατί άλλοι ανακάμπτουν και άλλοι όχι

Μετά από ένα τραυματικό γεγονός, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν «σπάνε». Ούτε όμως περνούν όλοι το ίδιο. Μια νέα μελέτη, που παρακολούθησε πάνω από χίλιους ενήλικες στο Ισραήλ τους μήνες μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, δείχνει κάτι που αφορά τον καθένα μας. Η πορεία της δυσφορίας στον χρόνο λέει περισσότερα από το πώς νιώθει κάποιος μια συγκεκριμένη στιγμή.

 

Αυτό έχει σημασία όχι μόνο για τους ειδικούς. Ζούμε σε μια εποχή παρατεταμένων κρίσεων: πόλεμοι στη γειτονιά μας, φυσικές καταστροφές, ξεριζωμός. Σε τέτοιες συνθήκες το τραύμα δεν είναι ένα στιγμιαίο γεγονός που «τελείωσε». Συνεχίζεται. Τι ξέρουμε, λοιπόν, για το ποιος αντέχει και ποιος χρειάζεται βοήθεια;

Η ανθεκτικότητα είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση

Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι μετά από ένα σοβαρό τραύμα ο καθένας περνά μια περίοδο κατάρρευσης και στη συνέχεια σταδιακή ανάκαμψης. Το 2004 ο ψυχολόγος George Bonanno αμφισβήτησε αυτή την εικόνα. Σε ένα άρθρο στο American Psychologist υποστήριξε ότι υποτιμούσαμε την ανθρώπινη ικανότητα να αντέξει: πολλοί άνθρωποι δεν καταρρέουν ποτέ, ή αναστατώνονται μόνο για λίγο και συνεχίζουν να λειτουργούν.

 

Η έρευνα που ακολούθησε έδωσε ένα χρήσιμο εργαλείο: τις τροχιές. Αντί να ρωτάμε «έχει PTSD ή όχι;» σε μία στιγμή, μετράμε τα ίδια άτομα πολλές φορές και βλέπουμε πώς εξελίσσεται η δυσφορία τους. Μια ανασκόπηση 54 τέτοιων μελετών (Galatzer-Levy, Huang & Bonanno, 2018) βρήκε ξανά και ξανά τα ίδια τέσσερα μοτίβα:

  • Ανθεκτικότητα: σχετικά σταθερή, καλή λειτουργία στον χρόνο.
  • Ανάκαμψη: αρχικά υψηλή δυσφορία που σταδιακά υποχωρεί.
  • Χρόνια δυσφορία: υψηλά συμπτώματα που δεν υποχωρούν.
  • Καθυστερημένη έναρξη: αρχικά χαμηλή δυσφορία που αυξάνεται αργότερα.

Στις έρευνες αυτές η ανθεκτική τροχιά ήταν σταθερά η συχνότερη. Περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους έμεναν σχετικά καλά. Συχνά όμως το γεγονός είχε σαφές τέλος: ένα ατύχημα, έναν σεισμό, μια επίθεση. Τι γίνεται όταν η απειλή δεν σταματάει;

Η νέα μελέτη: τρεις μετρήσεις, τέσσερις δρόμοι

Η ομάδα των Katsoty, Mancini και Knafo-Noam, με έδρα το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, δημοσίευσε τη μελέτη τους στο Clinical Psychological Science τον Οκτώβριο του 2026. Συμμετείχαν 1.035 Εβραίοι Ισραηλινοί ενήλικες, σε δείγμα που περιγράφεται ως αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού. Οι ερευνητές τους ρώτησαν τρεις φορές: περίπου δύο εβδομάδες, επτά εβδομάδες και έξι μήνες μετά την επίθεση, ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν.

 

Η ανάλυση βρήκε τις γνωστές τέσσερις τροχιές, με ενδιαφέρουσα κατανομή:

  • Περίπου οι μισοί (54%) είχαν ανθεκτική πορεία.
  • Πάνω από ένας στους τέσσερις (27%) ανέκαμψαν σταδιακά.
  • Σχεδόν ένας στους πέντε (18%) έμεινε σε χρόνια δυσφορία.
  • Μικρή μειοψηφία (περίπου 2,5%) έδειξε καθυστερημένη επιδείνωση.

 

Η ανθεκτικότητα ήταν και εδώ η συχνότερη αντίδραση. Το ποσοστό της χρόνιας δυσφορίας φαίνεται υψηλότερο από ό,τι βλέπουμε συνήθως μετά από ένα μεμονωμένο γεγονός. Αυτό ταιριάζει με την ιδέα ότι η συνεχιζόμενη απειλή δυσκολεύει την ανάκαμψη. Η σύγκριση όμως γίνεται ανάμεσα σε διαφορετικές μελέτες, οπότε χρειάζεται προσοχή.

 

Το πιο χρήσιμο εύρημα για την πράξη είναι άλλο. Η τροχιά του καθενός προέβλεψε τα μεταγενέστερα συμπτώματα PTSD πέρα από ό,τι έδειχνε μια μεμονωμένη μέτρηση. Με άλλα λόγια, δεν μας ενδιαφέρει μόνο «πόσο άσχημα είναι κάποιος σήμερα», αλλά και «προς τα που πάε».

Τι βοήθησε, τι βάρυνε

Οι ερευνητές εξέτασαν ποια χαρακτηριστικά συνδέονται με κάθε δρόμο. Με την ανθεκτική πορεία συνδέθηκαν η μεγαλύτερη ηλικία και το ανδρικό φύλο. Συνδέθηκε επίσης με περισσότερα θετικά συναισθήματα μετά την επίθεση και με την πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι, βασικά, ασφαλής. Και με ένα λιγότερο αναμενόμενο στοιχείο: τον τακτικό εθελοντισμό πριν από τον πόλεμο.

 

Η χρόνια δυσφορία συνδέθηκε, όπως θα περίμενε κανείς, με μεγαλύτερη έκθεση στο τραύμα. Συνδέθηκε όμως και με κάτι που συνήθως θεωρούμε αρετή: την υψηλή συναισθηματική ενσυναίσθηση.

Το παράδοξο της ενσυναίσθησης

Η ενσυναίσθηση δεν είναι ένα πράγμα. Άλλο είναι να καταλαβαίνω τον πόνο του άλλου και άλλο να τον νιώθω σαν δικό μου. Όταν η έκθεση σε εικόνες και ιστορίες απώλειας είναι καθημερινή, η δεύτερη μορφή μπορεί να γίνει βάρος. Η μελέτη δεν λέει ότι η ενσυναίσθηση είναι κακή. Δείχνει όμως ότι όσοι «παίρνουν πάνω τους» τον πόνο των άλλων ίσως χρειάζονται και οι ίδιοι φροντίδα.

Η έκπληξη: κοινωνική υποστήριξη και εθελοντισμός

Η κοινωνική υποστήριξη και ο εθελοντισμός κατά τη διάρκεια του πολέμου δεν προέβλεψαν καλύτερη έκβαση. Αυτό διαφέρει από πολλές προηγούμενες έρευνες. Δεν σημαίνει ότι η υποστήριξη είναι άχρηστη. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι σε μια συλλογική κρίση πολλοί δίνουν και λαμβάνουν βοήθεια ταυτόχρονα, ή ότι τη βοήθεια την αναζητούν ακριβώς όσοι υποφέρουν περισσότερο. Αυτές είναι ερμηνείες, όχι ευρήματα της μελέτης.

Τι σημαίνει αυτό για εμάς

  • Η δυσφορία των πρώτων εβδομάδων είναι συχνή και δεν είναι διάγνωση. Πολλοί άνθρωποι που υποφέρουν στην αρχή ανακάμπτουν μόνοι τους μέσα σε μήνες.
  • Το θέμα είναι η κατεύθυνση. Αν μετά από εβδομάδες ή μήνες η δυσφορία δεν υποχωρεί, ή εμφανίζεται αργότερα, αξίζει να ζητήσετε τη γνώμη ειδικού.
  • Για επαγγελματίες και υπηρεσίες: ένας μοναδικός έλεγχος (screening) λίγες μέρες μετά από μια κρίση δεν αρκεί. Η επαναλαμβανόμενη παρακολούθηση στοχεύει καλύτερα τη βοήθεια εκεί που χρειάζεται.
  • Για όσους φροντίζουν άλλους: η έντονη ενσυναίσθηση έχει κόστος. Θεραπευτές, επαγγελματίες υγείας και εθελοντές ωφελούνται από εποπτεία, διαλείμματα και όρια στην έκθεση.
  • Στην καθημερινότητα: στιγμές θετικού συναισθήματος δεν είναι «ανευθυνότητα» σε καιρούς κρίσης. Η μελέτη τις συνδέει με καλύτερη πορεία, αν και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.

Τι δεν μας λέει η μελέτη

Είναι μια συσχετιστική μελέτη, άρα δείχνει συνδέσεις και όχι αιτίες. Βασίζεται σε αυτοαναφορές και αφορά ένα συγκεκριμένο πληθυσμό σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν ξέρουμε πόσο ισχυρές είναι οι συνδέσεις. Ο «εθελοντισμός πριν» μπορεί επίσης να αντανακλά άλλα χαρακτηριστικά, όπως κοινωνικά δίκτυα ή υγεία. Η συνολική εικόνα όμως συμφωνεί με δύο δεκαετίες έρευνας: οι άνθρωποι είναι πιο ανθεκτικοί από ό,τι φοβόμαστε, αλλά όχι όλοι και όχι πάντα.

Αν η δική σας δυσφορία επιμένει ή επιβαρύνει την καθημερινότητά σας, ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει.

Πηγές

  • Katsoty, D., Mancini, A. D., & Knafo-Noam, A. (2026). Psychological-distress trajectories and posttraumatic-stress-disorder symptoms following continuous trauma: Empathy, positive emotions, and world beliefs after the October 7th attack. Clinical Psychological Science. https://doi.org/10.1177/21677026261479652
  • Fleisher, J. (2026, 26 Οκτωβρίου). Why some people recover from trauma while others struggle. American Friends of the Hebrew University.
  • Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience. American Psychologist, 59(1), 20–28. PubMed
  • Galatzer-Levy, I. R., Huang, S. H., & Bonanno, G. A. (2018). Trajectories of resilience and dysfunction following potential trauma. Clinical Psychology Review, 63, 41–55. PubMed
Κωνσταντίνος Μπλέτσος

Ψυχολόγος (MSc), συστημικός θεραπευτής, εκπαιδευτής και επόπτης. Εξειδίκευση στο ψυχικό και οικογενειακό τραύμα. Βιογραφικό

Σχετικά άρθρα

Συνεχίστε την ανάγνωση

Γιατί μια εικόνα του τραύματος επιστρέφει; Τι έδειξε μια νέα μελέτη με χαρτί και μολύβι
Θέματα ψυχολογίας17 Νοεμβρίου 20267 λεπτά ανάγνωση

Γιατί μια εικόνα του τραύματος επιστρέφει; Τι έδειξε μια νέα μελέτη με χαρτί και μολύβι

Νέα τυχαιοποιημένη μελέτη: μία συνεδρία νοερής περιστροφής σχημάτων σε χαρτί μείωσε τις παρεμβατικές μνήμες τραύματος. Τι σημαίνει και τι όχι.

Μια άσκηση με χαρτί και μολύβι απέναντι στις παρεμβατικές μνήμες του τραύματος
Θέματα ψυχολογίας13 Νοεμβρίου 20268 λεπτά ανάγνωση

Μια άσκηση με χαρτί και μολύβι απέναντι στις παρεμβατικές μνήμες του τραύματος

Μία μόνο συνεδρία με μια άσκηση νοερής περιστροφής σε χαρτί μείωσε κατά 22% τις παρεμβατικές μνήμες ασθενών με χρόνιο τραύμα, έναντι 2% στην ομάδα ελέγχου. Αυτό δείχνει μια νέα τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή στο European Journal of Psychotraumatology (Matura et al., 2026).

Δυσμενείς Παιδικές Εμπειρίες: Βιβλιογραφία και Σύγχρονες Εξελίξεις
Θέματα ψυχολογίας4 Σεπτεμβρίου 202610 λεπτά ανάγνωση

Δυσμενείς Παιδικές Εμπειρίες: Βιβλιογραφία και Σύγχρονες Εξελίξεις

Εισαγωγή στις δυσμενείς Παιδικές Εμπειρίες Οι δυσμενείς παιδικές εμπειρίες αναφέρονται σε καταστάσεις που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχολογική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Αυτές οι εμπειρίες μπορεί ν…

Επόμενο βήμα

Αν κάτι από όσα διαβάσατε σας άγγιξε, ας μιλήσουμε.

Η πρώτη συνάντηση είναι μια ευκαιρία να δούμε μαζί αν και πώς μπορώ να βοηθήσω.

Κλείστε ραντεβού
Κύλιση στην κορυφή